Octan etylu, octan butylu i octan metylu to estry kwasu octowego, popularne rozpuszczalniki do farb, lakierów, klejów i zmywaczy. Różnią się przede wszystkim szybkością odparowania: octan metylu schnie najszybciej, octan etylu szybko, a octan butylu wolno. Od tego zależy, do czego się nadają: octan butylu do lakierów i farb, gdzie liczy się gładka powłoka, octan etylu do klejów, tuszy i zmywaczy, octan metylu do procesów, które mają wyschnąć natychmiast. Poniżej wzory, porównanie właściwości i zastosowania wszystkich trzech.
Co to jest octan
W chemii "octan" to sól albo ester kwasu octowego. Sole, jak octan sodu czy octan potasu, to białe proszki. Estry, czyli octany jako rozpuszczalniki, powstają z kwasu octowego i alkoholu: z etanolu powstaje octan etylu, z butanolu octan butylu, z metanolu octan metylu. To bezbarwne, lotne ciecze o owocowym zapachu, który znasz ze zmywacza do paznokci, kleju czy rozcieńczalnika nitro.
Wzory i właściwości: porównanie
| Parametr | Octan metylu | Octan etylu | Octan butylu |
|---|---|---|---|
| Wzór | CH3COOCH3 (C3H6O2) | CH3COOC2H5 (C4H8O2) | CH3COOC4H9 (C6H12O2) |
| Numer CAS | 79-20-9 | 141-78-6 | 123-86-4 |
| Masa molowa | 74 g/mol | 88 g/mol | 116 g/mol |
| Gęstość (20°C) | ok. 0,93 g/cm³ | ok. 0,90 g/cm³ | ok. 0,88 g/cm³ |
| Temperatura wrzenia | 57°C | 77°C | 126°C |
| Temperatura zapłonu | ok. -10°C | ok. -4°C | ok. 24°C |
| Szybkość odparowania (octan butylu = 1) | ok. 6 | ok. 4 | 1 |
| Rozpuszczalność w wodzie | ok. 24 g/100 ml | ok. 8 g/100 ml | ok. 0,7 g/100 ml |
| Zapach | owocowy, ostry | owocowy, "zmywacz do paznokci" | owocowy, "gruszkowy" |
| Transport | UN 1231, ADR 3 | UN 1173, ADR 3 | UN 1123, ADR 3 |
Im dłuższy łańcuch alkoholu w estrze, tym wyższa temperatura wrzenia i zapłonu, wolniejsze odparowanie i gorsza rozpuszczalność w wodzie.
Octan etylu: zastosowanie
Octan etylu to najpopularniejszy z octanów: szybko odparowuje, ma łagodny zapach i stosunkowo niską toksyczność. Używa się go jako:
- rozpuszczalnika w klejach (kontaktowych, do opakowań, do obuwia) i tuszach do druku fleksograficznego,
- składnika zmywaczy do paznokci, lakierów do paznokci i perfum,
- rozpuszczalnika do lakierów nitrocelulozowych i szybkoschnących farb,
- odtłuszczacza i zmywacza do pozostałości klejów, etykiet i taśm,
- środka do ekstrakcji (np. kofeiny przy dekofeinizacji kawy) i rozpuszczalnika w laboratoriach,
- w entomologii do usypiania owadów w słoikach entomologicznych.
Dostępny jako octan etylu w kanistrze 5 l, 20 l i, dla firm, w kontenerze IBC 1000 l.
Octan butylu: zastosowanie
Octan butylu odparowuje wolniej, dlatego jest podstawowym rozpuszczalnikiem w lakiernictwie. Farba lub lakier ma czas, żeby się rozlać i wygładzić, nie bieleje (wolniejsze odparowanie nie wychładza powierzchni do punktu rosy) i nie tworzy "skórki pomarańczy".
- rozpuszczalnik w lakierach i farbach poliuretanowych, akrylowych i nitrocelulozowych, także samochodowych,
- składnik rozcieńczalników do lakierów i farb, w tym rozcieńczalnika nitro,
- rozpuszczalnik w klejach i żywicach,
- zmywanie narzędzi i pistoletów lakierniczych,
- ekstrakcja w przemyśle farmaceutycznym (np. penicyliny).
Dostępny jako octan butylu w kanistrze 5 l, 20 l i w kontenerze IBC 1000 l.
Octan metylu: zastosowanie
Octan metylu odparowuje najszybciej i najlepiej z trzech miesza się z wodą. Stosuje się go tam, gdzie powłoka lub klej ma wyschnąć praktycznie od razu:
- szybkoschnące kleje i tusze, zmywacze specjalistyczne,
- zmywanie starych powłok i lakierów przed obróbką,
- rozpuszczalnik do nitrocelulozy, octanu celulozy i żywic,
- składnik mieszanin rozpuszczalników jako tańszy zamiennik acetonu.
Octan metylu techniczny w ofercie Archem zawiera domieszkę metanolu, typową dla produktu z odzysku przemysłowego. Dlatego wymaga takich samych środków ostrożności jak metanol i nie nadaje się do kosmetyków ani zastosowań w kontakcie z żywnością. Dostępny w kanistrach 5 l, 20 l i w IBC 1000 l.
Który octan wybrać
| Potrzebujesz | Wybierz |
|---|---|
| gładkiej, błyszczącej powłoki lakieru lub farby, pracy pistoletem | octan butylu |
| szybkoschnącego kleju, tuszu, zmywacza, łagodnego zapachu | octan etylu |
| natychmiastowego odparowania, zmywania starych powłok w zakładzie | octan metylu |
| rozpuszczalnika do zastosowań kosmetycznych lub laboratoryjnych | octan etylu |
| bezpieczniejszego magazynowania (wyższa temperatura zapłonu) | octan butylu |
W praktyce lakiernicy często mieszają octany ze sobą i z innymi rozpuszczalnikami (np. toluenem, ksylenem czy acetonem), żeby dobrać tempo schnięcia do temperatury i rodzaju lakieru.
Bezpieczeństwo
- Wszystkie trzy octany są wysoce łatwopalne (klasa ADR 3); octan metylu i etylu zapalają się już poniżej 0°C. Zakaz ognia i iskrzenia, uziemienie przy przelewaniu dużych ilości.
- Opary są cięższe od powietrza i w wyższych stężeniach wywołują senność i zawroty głowy. Pracuj przy wentylacji, przy dłuższej pracy w masce z filtrem par organicznych (typ A).
- Octany odtłuszczają i wysuszają skórę. Do dłuższego kontaktu rękawice z kauczuku butylowego; nitrylowe tylko przed krótkim zachlapaniem.
- W Polsce najwyższe dopuszczalne stężenie octanu butylu na stanowisku pracy (NDS) wynosi 240 mg/m³.
- Octan metylu techniczny z domieszką metanolu: dodatkowo ryzyko zatrucia przez wdychanie i skórę.
Najczęstsze pytania
Jaki jest wzór octanu etylu?
CH3COOC2H5, sumarycznie C4H8O2. Octan butylu to CH3COOC4H9 (C6H12O2), a octan metylu CH3COOCH3 (C3H6O2).
Octan etylu co to jest?
Ester kwasu octowego i etanolu, bezbarwny rozpuszczalnik o owocowym zapachu. Najczęściej spotkasz go w zmywaczach do paznokci, klejach i tuszach.
Czy octan etylu jest szkodliwy?
Jest wysoce łatwopalny i drażni oczy, a jego opary w dużym stężeniu wywołują senność i zawroty głowy. Przy normalnej pracy z wentylacją należy do mniej toksycznych rozpuszczalników.
Czy octan butylu to rozcieńczalnik nitro?
Nie, ale jest jednym z jego głównych składników. Rozcieńczalnik nitro to mieszanina octanów, alkoholi, ketonów i węglowodorów aromatycznych.
Czym zastąpić aceton?
Najbliżej acetonu jest octan etylu: szybko odparowuje i rozpuszcza podobne zabrudzenia, a ma łagodniejszy zapach. Do klejów i farb dobrze sprawdza się też octan metylu.
Gdzie kupić octany
Wszystkie trzy octany wysyłamy kurierem na terenie całej Polski, w kanistrach 5 l i 20 l, a dla firm, lakierni i zakładów produkcyjnych także w kontenerach IBC. Pełna oferta w kolekcjach octan etylu, octan butylu i octan metylu.
